Fotodegradação de ligantes de tintas sintéticas: estudo comparativo de produtos selecionados de acrílico, alquídico, PVAc e nitrocelulose
DOI:
https://doi.org/10.14568/cp39265Palavras-chave:
Arte contemporânea, Tintas modernas, Ligantes sintéticos, Envelhecimento com luz, FTIR, ColorimetriaResumo
As obras de arte modernas e contemporâneas apresentam frequentemente desafios de conservação complexos, devido à utilização generalizada de tintas sintéticas e à diversidade das suas formulações. Este estudo investiga as alterações induzidas pela fotodegradação em produtos comerciais selecionados que representam quatro classes principais de ligantes sintético: acrílico, alquídico, acetato de polivinilo e nitrocelulose, comumente utilizados na pintura do século XX. Amostras de tintas artísticas, dispersões de polímeros, esmaltes alquídicos e vernizes de nitrocelulose foram envelhecidas artificialmente sob radiação UV e examinadas por espectroscopia ATR-FTIR, colorimetria e microscopia digital. Os resultados revelaram padrões de degradação distintos dentro e entre as classes de ligantes, incluindo mudanças de cor e alterações espectrais características ligadas à oxidação e à cisão da cadeia polimérica. As descobertas enfatizam a influência de diversos fatores de formulação da tinta, na estabilidade do material e a necessidade de espectros de referência de materiais envelhecidos para apoiar a identificação em estudos de conservação.
Downloads
Referências
1. Learner, T., ‘A review of synthetic binding media in twentieth‐century paints’, The Conservator 24(1) (2010) 96-103, https://doi.org/10.1080/01410096.2000.9995156.
2. Jadzińska, M., ‘Nieznośna zmienność materii. Tworzywa sztuczne w sztuce’, Sztuka i Dokumentacja 17 (2017) 47-58.
3. Szmelter, I., ‘Fenomen Sztuki Nowoczesnej’, Biuletyn Informacyjny Konserwatorów Dzieł Sztuki 8(2) (1997) 6-17.
4. Janicka, A. J., ‘Technika i technologia dzieł kilku współczesnych malarzy warszawskich’, Ochrona Zabytków 38/2(149) (1985) 122-126.
5. Wiczyńska, L., ‘Technika i technologia dzieł współczesnych malarzy krakowskich’, Ochrona Zabytków 33/4(131) (1980) 311-318.
6. Nowosielski, J., Akt. Toaleta z lampą, MOB/MW/691, 1979, farba polimeryczna, deska, The Leon Wyczółkowski District Museum, Bydgoszcz.
7. Rudowicz, T., Obraz 61/5, MNP Mp 1682, 1961, vinavil, canvas, The National Museum, Gallery of Contemporary Art, Poznań.
8. Learner, T.; Chiantore, O.; Scalarone, D., ‘Ageing studies of acrylic emulsion paints’, ICOM Committee for Conservation, 13th triennial meeting, Rio de Janeiro, 22-27 September 2002: preprints, ed. R. Vontobel, James & James, London (2002) 911-919.
9. Mokrzycki, W. S.; Tatol, M., ‘Colour difference ∆E - a survey’, Machine Graphics and Vision 20(4) (2011) 383-411.
10. Robertson, A. R., ‘The CIE 1976 color-difference formulae’, Color Research & Application 2(1) (1977) 7-11, https://doi.org/10.1002/j.1520-6378.1977.tb00104.x.
11. Farmakalidis, H. V.; Douvas, A. M.; Karatasios, I.; Sotiropoulou, S.; Boyatzis, S.; Argitis, P.; Chryssoulakis, Y.; Kilikoglou, V., ‘Accelerated thermal ageing of acrylic copolymers, cyclohexanone-based and urea-aldehyde resins used in paintings conservation’ Mediterranean Archaeology and Archaeometry 16(3) (2016) 213-228, https://doi.org/10.5281/zenodo.163773.
12. Pintus, V.; Wei, S.; Schreiner, M., ‘Accelerated UV ageing studies of acrylic, alkyd, and polyvinyl acetate paints: influence of inorganic pigments’, Microchemical Journal 124 (2016) 949-961. https://doi.org/10.1016/j.microc.2015.07.009.
13. Novak, M.; Ormsby, B., ‘Poly(vinyl acetate) paints: a literature review of material properties, ageing characteristics, and conservation challenges’, Polymers 15(22) (2023) 4348, https://doi.org/10.3390/polym15224348.
14. Standeven, H. A. L., House Paints, 1900-1960: History and Use, Getty Conservation Institute, Los Angeles (2011), https://hdl.handle.net/10020/gci_pubs/house_paints (accessed 2025-10-19).
15. Pagnin, L.; Zendri, E.; Izzo, F.C., ‘How can ozone and relative humidity affect artists’ alkyd paints? A FT-IR and Py-GC/MS systematic study’, Polymers 14(9) (2022) 1831, https://doi.org/10.3390/polym14091831.
16. Bartolozzi, G.; Marchiafava, V.; Mirabello, V.; Peruzzini, M.; Picollo, M., ‘Chemical curing in alkyd paints: An evaluation via FT-IR and NMR spectroscopies’, Spectrochimica Acta Part A: Molecular and Biomolecular Spectroscopy 118 (2014) 520-525, https://doi.org/10.1016/j.saa.2013.09.017.
17. Ploeger, R.; Scalarone, D.; Chiantore, O., ‘The characterisation of commercial artists’ alkyd paints’, Journal of Cultural Heritage 9(4) (2008) 412-419, https://doi.org/10.1016/J.CULHER.2008.01.007.
18. Perrin, F. X.; Irigoyen, M.; Aragon, E.; Vernet, J. L., ‘Artificial aging of acrylurethane and alkyd paints: a micro-ATR spectroscopic study’, Polymer Degradation and Stability 70(3) (2000) 469-475, https://doi.org/10.1016/S0141-3910(00)00143-9.
19. Pagnin, L.; Calvini, R.; Wiesinger, R.; Weber, J.; Schreiner, M., ‘Photodegradation kinetics of alkyd paints: the influence of varying amounts of inorganic pigments on the stability of the synthetic binder’, Frontiers in Materials 7 (2020) 600887, https://doi.org/10.3389/fmats.2020.600887.
20. Silva, M. F., Analytical study of accelerated light ageing and cleaning effects on acrylic and PVAc dispersion paints used in modern and contemporary art, PhD dissertation, Department of Conservation and Restoration of Cultural Heritage, Universitat Politècnica de València, Valencia, https://doi.org/10.4995/Thesis/10251/13829.
21. Berthumeyrie, S.; Collin, S.; Bussiere, P. O.; Therias, S., ‘Photooxidation of cellulose nitrate: new insights into degradation mechanisms’, Journal of Hazardous Materials 272 (2014) 137-147, https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2014.02.039.
22. Chavez Lozano, M.V.; Elsässer, C.; Angelin, E. M.; Pamplona, M., ‘Shedding light on degradation gradients in celluloid: an ATR-FTIR study of artificially and naturally aged specimens’, Polymers 15 (2023) 522, https://doi.org/10.3390/polym15030522.
Downloads
Publicado
Como Citar
Edição
Secção
Categorias
Licença
O presente trabalho é distribuído nos termos da Licença Creative Commons (CC BY-NC 4.0) que permite a utilização, partilha e reprodução para fins não comerciais e sem modificações, desde que o autor e fonte original sejam citados.
O Copyright permanece com os autores.




